بر اساس اندازه گیری های دوره ای که در مرکز ارتقای مدیریت کسب و کار ایران که در زمینه شاخص های اقتصادی و بهره وری و عملکردی بنگاه های اقتصادی در صنایع مختلف انجام می شود تغییرات قابل ملاحظه ای در سطح کلان کشور و از طریق مقایسه وضعیت شرکت های فعال در صنایع مختلف می توان مشاهده نمود. از جمله این مقایسه ها می توان به رشد چشمگیر صنعت فولاد در مقایسه با صنعت پتروشیمی اشاره نمود.

رشد قابل توجه شرکت‌های فولادی در مقایسه با شرکت‌های پتروشیمی از نظر میزان ریالی ایجاد ارزش‌افزوده در کشور می باشد. شرکت‌های این دو صنعت از این جهت با یکدیگر مقایسه شده اند که بر اساس محاسبات ارزش‌افزوده در این مرکز شرکت‌های بزرگ فعال در این دو صنعت در هر سال بزرگترین مقدار ارزش افزوده را در کشور ایجاد می نمایند. از آنجاییکه ارزش‌افزوده ایجاد شده در هر بنگاه اقتصادی تا حدود زیادی با حجم فعالیت هر شرکت در صنعت مربوط به خود ارتباط مستقیم دارد شاخص ارزش افزوده به عنوان یکی از مهمترین شاخص ها برای مقایسه عملکرد این شرکت ها در نظر گرفته شده است.

نکته ای که در این اربتاط وجود دارد آن است که از آنجاییکه هر یک از صنایع فولاد و پتروشیمی دارای مزیت های نسبی و نقاط ضعف خاص خود می‌باشند مقایسه شرکت های این دو صنعت با یکدیگر شاید چندان معنادار نباشد اما چیزی که به طور قطع می‌تواند انجام مقایسه بین شرکت های این دو صنعت را امکان پذیر نماید مقایسه میزان رشد ارزش افزوده ایجاد شده در شرکت‌های پتروشیمی و فولاد می باشد. به این معنا که هر یک از شرکت های این دو صنعت در مقایسه با سال گذشته خود تا چه میزان موفق شده اند که وضعیت سال گذشته خود را بهبود دهند.

بر اساس بررسی هایی که در مرکز ارتقای مدیریت کسب و کار ایران در این زمینه انجام شده است در طی سال های ۱۳۹۸ الی ۱۴۰۱ میزان رشد ارزش افزوده در بین شرکت های فولادی در مقایسه با شرکت های پتروشیمی رشد بیشتری داشته است. به گونه‌ای که رتبه های بالاتر شرکت ها در کل کشور از نظر ایجاد ارزش افزوده سالانه به سرعت توسط شرکت های فولادی در تصاحب شدن می باشد.

در این ارتباط دلایل متعددی را می توان اشاره نمود که به برخی از مهمترین آنها در این مقاله اشاره شده است:

مهمترین دلایل رشد بیشتر رقابت پذیری و بلوغ سازمانی در صنعت فولاد

۱- وجود فضای رقابتی بیشتر در بین شرکت های فولادی

با توجه به شباهت بیشتر محصولات تولیدی در بین شرکت های فولادی و وجود مزیت نسبی در کشور در زمینه وجود سنگ آهن و امکان استفاده از انرژی و نیروی انسانی ارزان و وجود تقاضای بالای محصولات این صنعت در داخل و خارج از کشور در طی سال‌های اخیر شرکت های متعددی در زمینه تولید فولاد با سرمایه گذاری های بالا راه اندازی شده اند و پس از اینکه این شرکت ها به بهره‌برداری رسیده اند فضای رقابتی نسبی در بین آنها به وجود آمده است. اگر چه در برخی موارد همین تعدد تولیدکننده های فولادی منجر به تولید فولاد با بهره وری پایین شده است اما به هر حال تلاش این شرکت ها برای رسیدن به حجم تولید اقتصادی و استفاده از ابزارهای مدیریتی نوین و رویکردهای سیستمی سبب شده است که سطح بلوغ سازمانی در بین بزرگترین شرکت های تولید کننده فولاد در کشور از متوسط کل کشور بالاتر قرار بگیرد که این موضوع می تواند یکی از دلایل مهم رشد این شرکت ها در طی سال های اخیر باشد. اگر چه شرکت فولادی خارجی که رقبای اصلی ایرانی ها محسوب می شوند به تولید فولاد خام بسنده نکرده اند و با تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر و همچنین با تولید در مقیاس بزرگتر از ویژگی های تولید با صرفه به مقیاس نیز استفاده کرده اند که از این دو منظر همچنان شرکت های فولادی جای بهبود دارند.

۲- کوتاه بودن متوسط عمر مدیریت در بین شرکت های پتروشیمی در کشور

یکی از دلایل عمده ای که می توان در ارتباط با رشد بهتر شرکت های فولادی در مقایسه با شرکت های پتروشیمی به آنها اشاره نمود به طور متوسط کمرنگ تر بودن نگاه بلندمدت در بین مدیران ارشد شرکت های پتروشیمی در طی سال های اخیر بوده است. بنابراین معمولا کمتر امکان انجام برنامه ریزی استراتژیک واقعی و اجرایی نمودن برنامه های تدوین شده در این شرکت ها در طی سال های اخیر میسر شده است و از این رو کند بودن متوسط رشد در بین این شرکت ها را به این موضوع نیز می توان مرتبط دانست. اگر چه این موضوع خود معلول موضوع های دیگری است که در فرصت های دیگری می توان به آنها پرداخت.